Το μυστικό ψυχολογικό πείραμα του Facebook εν αγνοία των χρηστών του

Σάλο έχει προκαλέσει η αποκάλυψη ότι το Facebook πειραματίστηκε με τον ψυχισμό σχεδόν 700 χιλιάδων χρηστών του
Μεγάλο θόρυβο έχει προκαλέσει η αποκάλυψη ότι το Γενάρη του 2012, πραγματοποιήθηκε ένα ψυχολογικό πείραμα, το οποίο χρησιμοποίησε ως δείγμα ένα σύνολο 689.003 χρηστών του Facebook, προκειμένου να παρακολουθήσει και να αναλύσει, εν συνεχεία, τις ψυχολογικές του διακυμάνσεις.
Το πείραμα του Facebook, του οποίου η πλήρης αναφορά βρίσκεται στην επίσημη ιστοσελίδα της αμερικανικής Ακαδημίας Επιστημών, τιτλοφορείται “Experimental evidence of massive-scale emotional contagion through social networks”, δηλαδή τεκμηριωμένη, πειραματικά, απόδειξη, ότι μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα μπορεί να γίνει μαζική ψυχολογική χειραγώγηση. Δεν πρόκειται για απλή παρακολούθηση, αλλά για επηρεασμό των χρηστών, μέσω της μεταβολής της σειράς των δημοσιεύσεων που λαμβάνουν καθημερινά, μέσα από το news feed του Facebook.
Με τη βοήθεια ενός ειδικού αλγορίθμου, το Facebook τοποθέτησε σε προτεραιότητα όσες αναρτήσεις και επαναδημοσιεύσεις είχαν αρνητικό χαρακτήρα και εξέπεμπαν αρνητικό περιεχόμενο. Η συστηματική χρήση αυτού του αλγορίθμου είχε ως αποτέλεσμα να παρατηρηθεί μια εξίσου χαρακτηριστική τάση των χρηστών να αναρτούν αρνητικά σχόλια και να εκφράζουν δυσφορία ή άσχημη ψυχολογική κατάσταση. Ακόμη περαιτέρω, δε, αποδείχθηκε ότι και άλλοι χρήστες, εξ αντανακλάσεως, επηρεασμένοι από τις αρνητικές δημοσιεύσεις των “φίλων” τους, άρχισαν και αυτοί να εναρμονίζονται και αυτοί σε παρόμοια αρνητικό ψυχολογικό επίπεδο.

Το πείραμα του Facebook ήταν νόμιμο, άρα και ηθικό;

Facebook Secret ExperimentΑπό νομικής απόψεως, το Facebook φαίνεται ότι καλύπτεται, καθώς από τους όρους χρήσης που αποδέχεται κανείς με την εγγραφή του, αποδέχεται ότι τα δεδομένα του μπορεί να χρησιμοποιηθούν για πειραματικούς και ερευνητικούς σκοπούς. Ωστόσο εγείρεται κι ένα ζήτημα ηθικής και δεοντολογίας, καθώς δεν μπορεί ένας χρήστης, πόσο δε μάλλον, εκατοντάδες χιλιάδες, να χρησιμοποιούνται ως υποκείμενα ψυχολογικών πειραμάτων, χωρίς την εκπεφρασμένη και ρητή συγκατάθεσή τους, κάτι που είναι απολύτως ευνόητο και επιβεβλημένο σε οποιαδήποτε έρευνα, πείραμα, ιατρική ή ψυχολογική εξέταση.
Το γεγονός ότι το Facebook επεξεργάζεται και διαχειρίζεται τις δημοσιεύσεις που παρουσιάζεται στις σελίδες μας, είναι γνωστό και δε συνιστά κάτι το περίεργο ή το παράνομο, καθώς, τις περισσότερες φορές πρόκειται για διαφημίσεις και χορηγημένες δημοσιεύσεις. Παρόλα αυτά, ο εσκεμμένος επηρεασμός της ψυχολογίας των χρηστών, σε μαζικό επίπεδο, έστω και για επιστημονικό σκοπό, χωρίς τη συγκατάθεση των εξεταζόμενων χρηστών, μπαίνει τουλάχιστον σε μια γκρίζα ζώνη και είναι ηθικά ελέγξιμο.

Galacticus's thoughts

Αν η χειραγώγηση των μαζών με αλγοριθμικά μέσα γίνει η νόρμα, πόσο άδικο θα έχουν όλοι εκείνοι που διαβλέπουν ένα οργουελικό τοπίο στο εγγύς μέλλον με το Facebook στο ρόλο ενός Μεγάλου Αδελφού; Γιατί σήμερα μπορεί το Facebook να “μανιπιουλάρει” τα νέα για να μας κάνει να στραφούμε σε συγκεκριμένα προϊότνα και υπηρεσίες, τί θα γίνει όμως αν αποφασίσει να αλλάξει την κοινή γνώμη πάνω σε ιδεολογικά, θρησκευτικά, κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα;

Από το 2001, ο διάσημος (...) συντάκτης τεχνολογίας Λάμπρος Γεωργογάλας καταπολεμά τον σκοταδισμό και την ημιμάθεια, διδάσκοντας στους Έλληνες συμπατριώτες του τα μυστικά της υψηλής τεχνολογίας. Κατόπιν βάναυσης απαγωγής από εξωγήινους, και ηρωϊκής απόδρασης, αισιοδοξεί πως θα γίνει κυρίαρχος του σύμπαντος.
  • e4rthw0rm

    Αλίμονο αν μπορούσε το Facebook και το κάθε Facebook να επηρεάσει (σε συστηματικό και δυνητικά επικίνδυνο βαθμό) την ψυχολογία μας. Πιστεύω οτι η οργουελική θεώρηση των μελλούμενων έχει καταντήσει πλέον μόδα/καραμέλα και είναι μια επικίνδυνη πλαστελίνη στα χέρια των κάθε λογής τεχνοφοβικών και θρησκόληπτων φανατισμένων. Ξανατονίζω οτι μιλάω για τη σημερινή αντιμετώπιση της κατάστασης, ειδάλλως καλά έκανε ο Όργουελ και τα έγραφε αυτά τότε. Αλλά δεν γίνεται να αποδεχτώ οτι το Facebook μέσα από έναν super-high-tech αλγόριθμο θα επηρεάσει συντεταγμένα την ψυχολογία μου μέσα από ένα newsfeed, σε βαθμό που δεν θα μπορώ ως οντότητα να αντιδράσω και θα πρέπει να αφεθώ στη χειραγώγησή του. Και για να το διευκρινίσω, δεν έχω Facebook. Δεν μπορώ όμως να μην σκέφτομαι οτι κάθε φορά (δηλαδή κάθε τρεις και λίγο) που προκύπτει μία καινούργια μαύρη κακιά κατάρα από τη μεριά του Facebook, σπεύδουν όλοι να το κατηγορήσουν για χειραγώγηση των χρηστών του (και κυρίως οι ίδιοι οι χρήστες!!!). Μα είναι δυνατόν; Κατηγορείς κάποιον άλλον για αυτά που τον αφήνεις να σου κάνει; Προφανώς και χειραγωγεί το Facebook. Ή στην καλύτερη εκμεταλλεύεται τα προσωπικά στοιχεία των χρηστών του για να αυξήσει τον τζίρο του. Αλλά δεν το αρνήθηκε ποτέ. Αντίθετα, οι χρήστες κάθε φορά γκρινιάζουν για εκμετάλλευση και παρατυπίες ενώ οι ίδιοι έχουν πατήσει ‘αποδέχομαι’ και ταυτόχρονα δεν αποφασίζουν να διακόψουν τον λογαριασμό τους. Στο κάτω κάτω δεν είδα κανέναν να αποδέχεται τους όρους χρήσεις υπό την απειλή όπλου. Και ναι σαφέστατα, και να προλάβω κάποιους, θα έπρεπε να είναι πιο ξεκάθαροι οι όροι χρήσης που αποδέχεται ο κάθε χρήστης, ιδιαίτερα όταν έχουμε να κάνουμε με λογαριασμούς παιδιών και συναισθηματική χειραγώγηση παιδιών. Κάπου είχα διαβάσει οτι οι όροι αυτοί είναι περισσότεροι σε έκταση από το σύνταγμα της Αμερικής. Μην συγχέουμε όμως π΄ραγματα και καταστάσεις. Δεν διαφωνώ με όσους αντιδρούν. Απλώς πιστεύω οτι τα πάντα είναι θέμα επιλογών.

    http://37.media.tumblr.com/tumblr_li0s6kLiHJ1qbh163o1_500.png

  • galacticusX

    Είναι ενδιαφέρον που είπες τη φράση “Προφανώς και χειραγωγεί το Facebook”, δηλαδή έχεις αποδεχτεί ενδόμυχα ότι αυτός είναι ο ρόλος του, αυτό είναι το business model του. Και το ίδιο είπε και η Susan Fiske, ψυχολόγος καθηγήτρια του Princeton University, η οποία ήταν η επιμελήτρια της έρευνας του FB: “I was concerned until
    I queried the authors and they said their local institutional review
    board had approved it—and apparently on the grounds that Facebook
    apparently manipulates people’s News Feeds all the time.”. Τι λέει δηλαδή; Ότι όταν πήγε να ρωτήσει το FB αν η έρευνα που έκαναν, έχει ελεγχθεί από ανεξάρτητη επιστημονική επιτροπή, αυτοί της είπαν ότι, φυσικά και είχαν πάρει έγκριση, με την αιτιολογία ότι “έτσι κι αλλιώς το FB πειράζει το news feed των χρηστών συνέχεια”. Και της φάνηκε ΛΟΓΙΚΟ. Δηλαδή, έχουμε αποδεχτεί defacto ότι το FB είναι αυτό που είναι, τι να κάνουμε.

    Η “επιλογή” είναι μια ψευδαίσθηση. Γιατί όταν σου λέει “α, δε σ’ αρέσει; ε, ελεύθερος είσαι, διάλεξε κάτι άλλο”, το συνηθέστερο είναι ότι η “άλλη” επιλογή είναι πρακτικά τόσο επιζήμια, που δε σε συμφέρει να την ακολουθήσεις. Π.χ. εγώ είμαι ένας app developer, τι “επιλογές” έχω, εκτός από το iOS και το Android; Μπορώ να δουλέψω έξω από αυτό το στημένο δίπολο χωρίς να πεινάσω, Όχι. Αν οι όροι του παιχνιδιού είναι στημένοι και η επιλογή είναι να φύγεις εκτός παιχνιδιού, τότε ΔΕΝ είναι επιλογή. ΟΚ, φτιάξε apps για Firefox OS. Έχεις την επιλογή. Θα χεστείς στον παρά.

    Άλλο παράδειγμα: “δε σας αρέσει το ΔΝΤ; φύγετε και πάτε στη δραχμή. Έχετε την επιλογή”. Θαυμάσια. Όντως έχουμε την επιλογή να πάμε στη δραχμή. Βέβαια, αν πάμε στη δραχμή, θα υπάρξουν 1-2 μικρές “επιπλοκούλες”, όπως π.χ. ότι θα έχουμε αυτόματη υποτίμηση τουλάχιστον 50% και θα γίνουμε χειρότερα από Αργεντινή που δεν έχουνε νερό να πιούνε και βγαίνουνε στους δρόμους με τα κατσαρόλια και να τα βαράνε απελπισμένα. Ναι, έχεις την επιλογή, απλώς μέχρι να ορθοποδήσεις θα περάσεις για λίγο (;) πρωτόγονες κατασατάσεις, έναν μικρό (;) εμφύλιο, δε θα έχεις να φας, δε θα έχεις βενζίνη για το αμάξι, δε θα έχεις φάρμακα και α, sorry, ξέχασα, θα χάσεις μέσα στην αναμπουμπούλα και τη Θράκη από τους Τούρκους που ευκαιρία ψάχνουν κι αυτοί.

    Όταν το unregistered θέλει να διαφημιστεί σε ένα κοινωνικό δίκτυο, έχει την “επιλογή” να επιλέξει άλλο, εκτός από το FB, Ποιο;;; ΟΚ, πες ότι έχουμε παρουσία στο Google+. Από κει και πέρα;; Πού να πάμε; Ξέρεις εσύ άλλο social network που να έχει ακροατήριο 1,25 δις ανθρώπων; Φυσικά και έχουμε την “επιλογή” να μείνουμε εκτός των mainstream μέσων, περίπτωση στην οποία δε θα μας μάθει ποτέ κανείς.

    Στη ζωή “επιλογή” δε σημαίνει “διαλέγω” έναν ήδη ανοιχτό δρόμο, αλλά ανοίγω μόνος μου και χαράσσω πορεία, εκεί που πριν υπήρχε ζούγκλα. Και δυστυχώς όσοι το κάνουν αυτό, μπορεί να το καταφέρνουν μεν, αλλά τρώνε τα μούτρα τους και περνάνε μέσα από την κόλαση. Η εναλλακτική επιλογή, η σωστή και εναλλακτική επιλογή έχει γίνει, επίτηδες, τόσο δύσκολη και ακατόρθωτη, που πρέπει να είσαι πραγματικά Neo με υπερδυνάμεις για να την ακολουθήσεις. Πόσο super νιώθεις σήμερα για να κάνεις επανάσταση;

  • e4rthw0rm

    Διαβάζοντας την απάντησή σου και μετά ξανά το σχόλιό μου παρατηρώ οτι φαίνεται γενικόλογο και δεν άφησα να εννοηθεί ακριβώς αυτό που ήθελα να πω, συνεπώς δικαιολογημένα διαφωνείς. Αναφέρθηκα στο όρο επιλογή και στην πιασάρικη ατάκα του συμπαθέστατου Neo, χωρίς όμως να εννοώ πως ο καθένας μπορεί να ορίσει την ζωή του ακριβώς, μα ακριβώς, όπως θέλει. Ίσα ίσα κι εγώ πιστεύω ότι κάπου εκεί ψηλά κάθονται οι Μοίρες στον θρόνο τους και διασκεδάζουν με την προσπάθειά μας να αποφύγουμε να τα αναπόφευκτα. Ίσως πάλι και αυτό να είναι το νόημα… Λέει και στη βικιπαιδεια
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%BF%CE%AF%CF%81%CE%B5%CF%82
    οτι ο Πλάτωνας τις ονομάζει κόρες της Ανάγκης. Και παρακάτω αναφέρει στον λόγο της Λάχεσης, μεταξύ άλλων:
    «Η αρετή είναι κάτι το αδέσποτο· καταπώς την τιμάει ή την περιφρονάει ο
    καθένας θα μεταλάβει απ΄ αυτήν πιο πολύ ή πιο λίγο. Η ευθύνη είναι
    εκείνου που διαλέγει.(…)»
    Και φυσικά δεν τα γράφω όλα αυτά για να γίνω ο γραφικός τρόμπας αρχαιολάτρης, μη με παρεξηγήσετε. Απλώς μένω στη φράση ‘Η ευθύνη είναι
    εκείνου που διαλέγει.’ Εκεί είναι που σφηνώνω την έννοια της επιλογής και ως προς το fb (ή οποιουδήποτε μέσου), αναφορικά με την ευθύνη που κουβαλάει ο καθένας μας. Δεν υποστήριξα ποτέ οτι πρέπει να επαναστατήσουν οι developers/χρήστες και να διεκδικήσουν ένα super-ultra-ιδεατό-εναλλακτικό-φαντασιακό μέσο, προσπαθώντας έτσι να παρακάμψουν το κακό Fb. Ίσα ίσα που ανέφερα οτι θεωρώ το Fb αναγκαίο κακό, και εναντιώνομαι σε όλους όσοι ερμηνεύουν την δυστοπία του Όργουελ ως μια αφορμή για να αρχίσουμε να επαναστατούμε αβέρτα-κουβέρτα ενάντια στα πάντα, γιατί όλα είναι δήθεν διεφθαρμένα και ελεγχόμενα. Απλώς πιστεύω οτι η γνώση είναι δύναμη, και μέσα από τη διαδικασία της γνώσης θα έρθει το δικαίωμα της επιλογής.
    “Είναι ενδιαφέρον που είπες τη φράση “Προφανώς και χειραγωγεί το
    Facebook”, δηλαδή έχεις αποδεχτεί ενδόμυχα ότι αυτός είναι ο ρόλος του,
    αυτό είναι το business model του.”
    Ακριβώς αυτό. Εννοείται οτι έχω αποδεχτεί οτι αυτό είναι το business model του. Μέχρι και η γιαγιά μου ξέρει πλέον οτι ο κόσμος στο Fb ανεβάζει όλα τα προσωπικά του δεδομένα, και αντίστοιχα έχει φάτσα φόρα τα προσωπικά δεδομένα των υπολοίπων. Και είπαμε, κανένας από την εταιρία δεν κρύβει αυτό το γεγονός. Έτσι λοιπόν, για να συνεχίσω αυτό που έλεγα πριν, θεωρώ οτι είναι ευθύνη του καθενός να αντιληφθεί την πραγματικότητα που κρύβεται πίσω από το fb και όχι μόνο όσα βλέπει στην οθόνη του, για να μη βρεθεί προ τετελεσμένου. Από και πέρα εννοείται οτι καλά κάνουν οι developers και το χρησιμοποιούν ως μέσο προώθησης, καθώς και οι κάθε λογής επιχειρηματίες. Καλά κάνουν επίσης και αυτοί που το χρησιμοποιούν για να διατηρούν επαφές με ανθρώπους που γεωγραφικά δεν τους επιτρέπεται, μιας και το fb είναι μία πάρα πολύ καλή και πετυχημένη πλατφόρμα δικτύωσης. Τα ίδια πάνω κάτω ισχύουν και την αγαπημένη μας Google. Δηλαδή είναι μία άκρως βοηθητική μηχανή αναζήτησης η οποία όμως δεν παύει να κατασκοπεύει τα mail σου, τις συνήθειές σου, τις αναζητήσεις σου. Πρέπει να αρχίσουμε όλοι πανικόβλητοι να χρησιμοποιούμε το duckduckgo; Όχι. Αλλά πάντα πρέπει να υπάρχει η επίγνωση του εργαλείου που χρησιμοποιείς. Όπως το χιλιοειπωμένο παράδειγμα με το μαχαίρι που καθαρίζει εξίσου καλά μήλα και… καρωτίδες. Γι’ αυτό λοιπόν θεωρώ οτι η επιλογή δεν είναι ψευδαίσθηση. Είναι μια συνειδητή διαδικασία που πηγάζει από τη γνώση και σου επιτρέπει να αντιλαμβάνεσαι και να ζυγίζεις τα θετικά και τα αρνητικά μιας κατάστασης. Δεν θεωρώ λύση να μην χρησιμοποιεί κανείς το Fb για να μην χειραγωγείται. Γιατί τα έχω ακούσει και αυτά, οτι και καλά θα πετάξουμε τα pc μας θα πάμε να ζήσουμε στα βουνά με τα προβατάκια μας και θα είναι όλα φίνα. Όχι. Αλλά από την άλλη, δεν πρέπει να πέφτουμε από τα σύννεφα όταν μαθαίνουμε ότι το fb προσπαθεί (και πάντα θα προσπαθεί) να χειραγωγήσει τους χρήστες του. Ή οτι η CIA, η NSA και η φιλαρμονική του δήμου Θερμαϊκού παρακολουθούν το fb.
    “Όταν πήγε να ρωτήσει το FB αν η έρευνα που έκαναν, έχει ελεγχθεί από
    ανεξάρτητη επιστημονική επιτροπή, αυτοί της είπαν ότι, φυσικά και είχαν
    πάρει έγκριση, με την αιτιολογία ότι “έτσι κι αλλιώς το FB πειράζει το
    news feed των χρηστών συνέχεια”. Και της φάνηκε ΛΟΓΙΚΟ. Δηλαδή, έχουμε
    αποδεχτεί defacto ότι το FB είναι αυτό που είναι, τι να κάνουμε.”
    Φυσικά λοιπόν και το έχουμε αποδεχτεί, αλλιώς δεν θα ξέραμε που πάν τα τέσσερα. Τώρα ως προς το τι να κάνουμε, είναι απλό. Να συνεχίσουμε να το χρησιμοποιούμε έχοντας όμως επίγνωση για το πειραγμένο newsfeed, έτσι ώστε να μη καταπίνουμε αμάσητα αυτά που μας σερβίρει. Και πάλι, όχι μόνο αυτά που σερβίρει το fb, αλλά και το unregistered ( :-P ), το gossip-tv και το icanhas.cheezburger.com
    “Πόσο super νιώθεις σήμερα για να κάνεις επανάσταση;”
    Ούτε super ούτε αμόλυβδος, μακριά από μας η άλλη όψη του νομίσματος της χειραγώγησης.

    http://www.tekgnostics.com/images/matrix_red_pill_blue_pill.jpg

    (Εντάξει, καγκουριά η εικόνα, ξεχειλωμένη και τραβηγμένη απ’ τα μαλλιά η ουσία της, αλλά είπα να γίνω λιγουλάκι γραφικός τελικά… :P)